Dzienniki bateryjki*

  • SŁOWA: RAINBOW ROWELL, „ELEONORA I PARK”
  • MUZYKA: P.O.D. „PAYABLE ON DEATH”

– Ta książka jest dla mnie szczególnie ważna… Wszystko dzieje się w latach 80. Główna bohaterka chodzi do liceum. Jest ruda, gruba i ubiera się w losowe ciuchy…

– O! To ja z gimnazjum!

Tak sobie rozmawiałyśmy miesiąc temu z Moniką Frankiewicz w siedzibie Wydawnictwa Otwarte (mają cudowny taras) o „Eleonorze i Parku”, których uczucie wyraża się nie tylko poprzez dzielenie jednego walkmana. Książkę od razu wgrano mi na Kundelka i zaczęłam swoją podróż sentymentalną w przeszłość.

Wróciłam aż do rzeczonego gimnazjum, przez które starałam się przebrnąć na początku aktualnego tysiąclecia. Owszem, byłam gruba, rudość na głowie miałam z tubki, a mój styl ubierania (wzorowany na tym, jak się nosili czołowi dziennikarze muzyczni tego kraju) był szeroko komentowany na korytarzach szkolnych przez ładne dziewczyny z kółka tanecznego. Oczywiście, zamiast się nimi przejmować zajmowałam się oglądaniem offowego kina amerykańskiego i czytaniem Orwella w niezachwianym przeświadczeniu, że czyni mnie to lepszą od nich (później przeświadczenie się zachwiało i padło na pyszczek).

Klisza, prawda?

Absolutną podstawą mojego życia były dwie rzeczy. Po pierwsze, muzyka. „Eleonora i Park” wydali mi się tym bardziej sentymentalni, że w gimnazjum nie miałam discmana. Nie mówiąc już o tej pożądanej nowince technicznej, jaką były odtwarzacze mp3 (creative zen na przykład).

 łokmen

Na discmana nie było mnie stać; albo inaczej: jeśli już miałam jakąś kasę, to wolałam ją wydawać na nowe płyty/ kasety. Za to miałam świetnego walkmana. I genialne, stare kolumny wielkości stołka barowego. Działają jeszcze. Dzisiaj już takich nie robią. Spędzałam mnóstwo czasu leżąc na podłodze z głową między nimi, rozkładając „Chateau” Roba Dougana na czynniki pierwsze („I obój!”*).

Drugą rzeczą było pisanie. Opowiadań, powieści, recenzji, wszystko „do folderu”. Pisałam też bloga. I dziennik. Postanowiłam, że nigdy tych nastu zeszytów nie spalę. I nie spaliłam.

„…I zostanę recenzentką muzyczną. To jedyne, na czym się znam, a pisanie, to jedyne co potrafię.

– to ja, lat 14. Proszę się nie śmiać. Zamiłowanie do egzaltacji zostało mi do dzisiaj.

Bardzo dużo piszę w nich o muzyce. Na przykład jest taki fragment, w którym starałam się przewidzieć, co się stanie z artystami, którzy wtedy byli na topie (pomyliłam się w przypadku Craiga Davida, niestety). Albo taki, naskrobany przed wyjazdem na dwutygodniowy obóz w góry (do dzisiaj mam tak, że kiedy szlajam się po górach, nie słucham muzyki – no, chyba że tej, co wiecznie gra mi w głowie).

„Po co próbuję się nasłuchać P.O.D., skoro to niemożliwe?”

Pisałam o koncertach, na które chciałabym iść (kilka marzeń się spełniło) i o płytach, które nagminnie pożyczałam od znajomych. Poza tym, był to też czas, kiedy odkryłam muzykę filmową, głównie za sprawą „Matriksa” (który mnie wychował) i Roba Dougana (który jest odpowiedzialny za moją słabość do muzyki instrumentalnej mieszanej z elektroniką i australijskiego akcentu).

„Płyty przyszły. „Fundamental elements of Southtown” P.O.D. i muzyka z „Matrix: Reloaded”. (…) Znalazłam tam prawdziwy damencik, który odstaje od całości: Dave Matthews Band, „When the world ends”. Wokalista rewelacyjnie stopniuje emocje. Poza tym doszłam do wniosku, że Rob Dougan to geniusz.”

(Bo faktycznie tak jest. Aczkolwiek nie mogę odnaleźć moich zapisków z pierwszego przesłuchania „Furious angels”, jego pierwszej i jedynej solowej płyty. Znam jej każdą nutkę. Mogłabym ją wyśpiewać na jakimś karaoke bez tekstu pomocniczego.)

„Zmówiłam płytę OXY.GEN. W sklepie muzycznym zapytali mnie, czy to jakiś polski zespół. Ręce mi opadły…”

(Bardzo się cieszę, że ją kupiłam wtedy, bo dzisiaj jest praktycznie nie do dostania…)

„Kazik Staszewski i Tom Waits. Już mi się podoba ta płyta, a jestem dopiero przy trzeciej piosence.”

(Kazik zapoznał mnie z Tomem.)

I takie tam, takie tam… Dlatego podczas czytania „Eleonory i Parka” postanowiłam wybrać którąś z płyt zarzynanych przeze mnie w gimnazjum własnie. Padło na P.O.D. Musiało paść na P.O.D. I na „Payable on Death”. To pierwsza płyta, którą zakupiłam w dniu premiery, tak bardzo na nią czekałam. I do dzisiaj mam ciary słuchając „Sleeping Awake”.

Oprócz muzyki w dziennikach dużo piszę też o Bogu i, oczywiście, pierwszych miłościach. Takich na spojrzenia, dotykanie dłoni mimochodem i wmawianie sobie, że ktoś to uczucie odwzajemnia. Rainbow Rowell bardzo pięknie oddała tę subtelność i słodkość, która rządziła tamtymi zauroczeniami. Wypada bardzo realistycznie w porównaniu z treścią moich dzienników popełnianą w latach nastoletnich. Może dlatego, że kiedy odwinęłam skrzydełko „Eleonory i Parka”, żeby zobaczyć zdjęcie pisarki, mrugnęła do mnie Eleonora? Monika F. i Bartek W. z Otwartego też uważają, że to nie przypadek. Mamy teorię, że autorka chwyciła swoje dzienniki z „dawnych czasów”, poprawiła lekko składnię i wypuściła jako powieść.

Powieść nie tylko uroczą, ale i mądrą. Przez pół książki myślałam, że chodzi w niej tylko o to: pokazanie, jak rozwija się uczucie pomiędzy dwójką nastolatków w sposób bliższy prawdy niż „spojrzała na jego umięśniony tors i nagle zapragnęła się do niego przytulić, ale nie miała czasu, bo akurat atakowała ich chmara wrogich im istot nadnaturalnych (poza tym ich miłość była zakazana, no i musiała się jeszcze zdecydować, czy nie chce się przytulić do równie umięśnionego najlepszego przyjaciela, który również pojawia się w jej snach)”. Nawet gdyby Rainbow poprzestała na prostej opowieści i prostym uczuciu, jej empatia w przelaniu rzeczonego na papier by mi wystarczyła. Ale „Eleonora i Park” to nie laska lukrecji. I to też było w tej opowieści piękne.

Na szczęście z sytuacją Eleonory nie każdy się będzie utożsamiał dosłownie, ale wydaje mi się, że „Eleonora i Park” i tak jest książką biograficzną, na swój sposób. Dla każdego z nas. Nie tylko dla tych, którzy swoją „młodość” spędzali w towarzystwie walkmana, ale i dla tych, którzy polecają sobie rzeczy na spotifaju. Przynajmniej mam taka cichą nadzieję, że wy przeżywacie swoje gimnazjum tak samo jak przeżywałam ja. Właściwie to życzę wam, drogie pokolenie (która to już literka alfabetu?) tej uroczej subtelności w spojrzeniach i egzaltowanej dramy w przeżywaniu niespełnionej miłości (obyście nie mieli większych problemów). Bo to jest prawdziwe, szczere i realistyczne. Przede wszystkim jednak – dużo słowa i jeszcze więcej muzyki. Inspirującej. Takiej, która was ukształtuje i wychowa.

___________

*] Prywata. Tytuł zrozumie tylko anoriell. Której dedykuję wpis. Po mojej śmierci wszystkie moje dzienniki dziedziczysz Ty, zdania nie zmieniłam. I naprawdę nie chcę gryźć (choć piszesz naprawdę dziwne rzeczy o wojskowej propagandzie ;) ). There is no spoon. Still.

Reklamy

Wiatr od morza, wiatr od lądu

  • SŁOWA: NORMAN LEWIS, „GŁOSY STAREGO MORZA”
  • MUZYKA: ALEJANDRO AMENÁBAR, „MAR ADENTRO” („THE SEA INSIDE”)

Mam takie płyty, które trafiły na moją półkę zupełnym przypadkiem. Nie chodzi o te momenty, w których idziecie przez sklep i jakiś album nagle pojawia się w waszych rączkach i tak już zostaje. Albo kiedy jakaś płyta z promocji w supermarkecie wpadnie wam do koszyczka i zauważacie to dopiero przy pakowaniu zakupów („Ooooch, płyta Kowalskiej, która śpiewa Ciechowskiego za 14,99… Nie mam pojęcia, skąd ona się tu wzięła, przecież przyszłam tylko po najpotrzebniejsze rzeczy, mleko, ziemniaki i pomelo, pewnie już nie można zwrócić, no trudno, jakoś to przeżyję”).

Czasami ktoś chce zrobić miejsce na swoich półkach i pozbywa się płyt, a tak się składa, że ja prowadzę schronisko dla tych niechcianych. Przygarniam zatem, ale nie słucham ich wszystkich na raz od razu. Czasami się odleżą i czekają na swój moment. Czasami jest to moment idealny. Tak było z „The Sea Inside”. Albo „Mar adentro”, jeśli ktoś woli w najoryginalniejszym oryginale.

Na pracę domową w pracy zadano mi przeczytanie „Głosów starego morza” Normana Lewisa i słowem kluczowym w szukaniu odpowiedniej muzyki zostało to ostatnie w tytule. Niepotrzebni mi byli piraci, a większość morskich soundtracków, które znam, związana jest właśnie z czarną banderą. Już miałam wracać do „Cast Away” Silvestriego, ale zupełnie nie o to chodziło.

Chodziło o piszczałki, wyobraźnia podpowiadała mi szklane harmoniki, ba! dudy, coś na miarę Hevii, ale nie tak dosłownie wyspowe. To musiała być jednak Hiszpania, nie Szkocja. Tam musiała być gitara, koniecznie hiszpańska, ze strunami, które łaskoczą palce Hiszpana, bo przecież Lewis o Hiszpanii pisał.

To wszystko muzyką opowiedział mi Alejandro Amenabar, znaleziony w moim schronisku dla dźwięków. Człowiek-wszystko: potrafi sobie sam film wymyślić, napisać, nakręcić i jeszcze skomponować do niego ścieżkę dźwiękową. Do współpracy przy tym ostatnim zaprosił Carlosa Nuneza, który zagrał mi na tych wszystkich dudach, nie tylko irlandzkich, ale i tych ze wszystkich chyba zakątków Półwyspu Iberyjskiego (Tak! Mieli swoje własne, gaita!), birimbao, okarynach i flecikach.

I nie o morzu, którego trzeba się bać, albo z nim walczyć tylko o takim, które jest kapryśne, ale jednak współpracuje z tymi, którzy weszli z nim w jakiś związek. Tak, jak ludzie z „Głosów starego morza”.

Na kompie czytałam, jeszcze w erze przedKundlowej.

Lewis pięknie ich opisał – mieszkańców dwóch nadmorskich wiosek, jednej rolniczej, drugiej rybackiej, których życie i obyczaje zależą od wielkiej wody. I którzy ją za to szanują. Nic dziwnego, że Lewis właśnie tam postanowił spędzić trzy sezony wakacyjne. Druga wojna świata ledwo co się skończyła. Nie było wiele takich miejsc, szczególnie w Europie, którym darowała.

W pierwszym sezonie Lewis z dobrze opanowanym zachwytem opisuje tę szczególną relację ludzi z morzem. Sam się dostosowuje – nie pcha się, nie stara się przekupić rybaków pieniędzmi, żeby zabrali go na swoją łódkę. Stara się zdobyć ich zaufanie wytrwale ćwicząc łowienie, chce im się na coś przydać, wtopić się w nich. Nie narzuca się, nawet nie marudzi, kiedy kucharka gotuje mu na obiad jakieś ochłapy, bez pieczątki sanepidu. Je to, co wszyscy i je tak, jak oni.

[Chyba nie można dostąpić większego zaszczytu podróżując niż zaproszenie miejscowych do wspólnego posiłku – na ich zasadach, w ich gronie, według ich przepisu; coś cudownego]

A okładka wygląda tak. Ze strony Wyd. Czarne podebrałam.

Lewis odwiedza te nadmorskie wioski przez trzy sezony i te trzy sezony wystarczą, żeby zmieniły się nie do poznania. Bo pojawiają się w nich turyści, inni niż Lewis. Tacy z aparatami, wymaganiami i, przede wszystkim, pieniędzmi. Okazuje się, że są w stanie dać mieszkańcom większe bogactwa niż morze. To jest koniec układu, koniec tradycji i koniec wiosek, rybaków i rolników, takich, jakimi jeszcze zdążył poznać je Lewis.

Kiedy rozmawiałam z redaktorką książki, powiedziała jedno ważne zdanie. Że samo nasze pojawienie się w jakimś miejscu zmienia je.

Nawet jeśli chcemy tylko zrobić parę zdjęć i kupić na pamiątkę magnes na naszą lodówkę. A może właśnie szczególnie wtedy.

Wojna. Ach, to ty

Dużo czytam na temat wojny. Jeszcze więcej wojny oglądam, najchętniej w wydaniu izraelskim (nikt nie kręci takich filmów wojennych jak oni). W sensie metaforycznym czasami wojny słucham, najczęściej w wydaniu heroicznym i podniosłym, prosto z katalogów Audiomachine, czy Two Steps from Hell.

[!] Choć ostatnio udało mi się też usłyszeć ją na żywo. Z dość bezpiecznego dystansu, ale to wystarczyło, żeby poznać różnicę pomiędzy wybuchem fajerwerku, rakiety i granatu hukowo-błyskowego. Fajerwerki słyszą tylko uszy. Granaty są słyszalne też przez żołądek, kości i płuca, które na chwilkę zatrzymują się w bezdechu. Rakiety są transmitowane przez całe otoczenie, trzęsą się od nich ściany i ulice, a to wszystko przy wtórze syren. Do których idzie się przyzwyczaić. Ale dopiero za trzecim razem, bo za pierwszym i drugim rączki jeszcze się trzęsą.

[!] [!] Nie wiem, gdzie byliście na wakacjach, ale ja byłam w Izraelu.

[!] [!] [!] Przy okazji podrzucam trzy linki do „Tygodnika…” – nie dlatego, że moje, tylko dlatego, że to ważne. Bo jeśli Gaza płonęła, to Zachodni Brzeg wrzał. Raz, dwa i trzy.

Często mówi się, że pisarzowi najlepiej wychodzi opisywanie tego, w czym sam uczestniczył. Że jeśli chce się coś opisać wiarygodnie, to czasami trzeba dostać w szczękę, zjeść robaka i strzelić sobie młotkiem w palec. Pewnie tak. Natomiast nie wiem, czy ta sama zasada działa w przypadku wojny. Wszyscy, którzy ją widzieli, zazwyczaj nie mówią o niej ani opisowo, ani literacko, ani nawet dużo. Wszyscy byli żołnierze, z którymi rozmawiałam na ten temat wypowiadają się dość lakonicznie. Możliwe, że nie mają pomysłu, jak to opisać (wszak to trochę tak, jakbyśmy starali się wytłumaczyć staremu Aborygenowi czym jest bankomat). Możliwe, że tego po prostu nie da się opisać słowami. Właściwie z moich ostatnich obserwacji wynika, że o wojnie opowiada się głównie spojrzeniem i powściągliwymi gestami.

Czy w takim razie wierzyć pisarzom? Nawet reportażystom? Bo tym, którzy opisali wojnę jako rzecz podniosłą i honorową nie wierzymy już dawno. Sapkowski nas tego nauczył, do spółki z Ziemiańskim, że wojna jest brzydka, nie ma w niej nic bohaterskiego i chodzi głównie o to, żeby przeżyć. A jak się uderza mieczem to tak, żeby ranić, a nie jakieś tańce odstawiać, które świetnie zaprezentują się w slow motion w adaptacji filmowej.

Piszą o „szczęku stali”, „huku” i „chaosie pola walki”. Jest parę „przeszywających wybuchów” i „grunt trzęsący się pod stopami”. No, i „świst ostrza”, „klekot karabinu” oraz „wrzask rannych”. Im więcej czytam tym bardziej utwierdzam się w przekonaniu, że jeśli chodzi o wojnę, to przepisujemy siebie nawzajem. Bo często jedyna wojna, w jakiej uczestniczyliśmy, to bitwa o Helmowy Jar, hemingwayowska wojna domowa w Hiszpanii i rebelia w Panem. Nie znając nic innego, trochę odbijamy z odbitki.

Cóż, jakoś trzeba sobie radzić. I tak wszystko sprowadza się do tego, czy czytelnik nam uwierzy, czy nie.

Zdjęcie z serii: no, nie wyszło zbyt ostro, ale zawsze można udawać, że to artyzm.

Ostatnio, jeszcze przed wyjazdem do Izraela przeczytałam króciutką książeczkę o wojnie/ walce. Ma to może ledwo ponad 200 stron, ale napisane jest tak niesamowicie sugestywnie, że długo nie wychodzi spod skóry. „ALL YOU NEED IS KILL” Hiroshi Sakurazakary, pięknie przetłumaczone na „Na skraju jutra”.

Proszę nie krzyczeć, że film był słaby. To znaczy można, bo faktycznie był. I kompletnie nielogiczny (zakończenia nie kumam do dzisiaj). Dodatkowo, barbarzyńsko nie pokazał tego, co w książce było najlepsze.

Po pierwsze – był niesamowity morał.

Po drugie – inspiracja (w posłowiu).

Po trzecie – narracja. W której dzisiaj rozpoznać mogę ten charakterystyczny styl opowieści: konkretny, pełen skondensowanego sedna. Czasem słyszę ten ton weterana „No, tak było, to był mój zwykły piątek, myśl, co chcesz”. I język pełen, slangu, określeń sytuacyjnych i nieszablonowych porównań.

No, i po wielkie czwarte. Kiedy czytałam początkowe sceny z pola bitwy napisane jako wspomnienie perspektywy zielonego rekruta, wszystko wokół mnie drżało, trzęsło się i wywoływało drżenie rąk.

Może odbiór spotęgowało to, co miałam w słuchawkach. „Battle cry”, Imagine Dragons.

Piosenka z niezwykle przeładowanego eksplozjami i akcją „Transformers 4”. Promująca (albo inaczej: creditsowa) i zarazem bardzo dobry temat przewodni, który od czasu do czasu, wariacjami pojawia się w filmie, pompując go nieco tonem wzniosłym. Kiedy jednak obierze się ten utwór z Ojca Gotowego się Poświęcić, Walki do Ostatniego Tchu i innych rzeczy, które z upodobaniem kserujemy (albo, w tym konkretnym przypadku, autoplagiatujemy z „Armagedonu”) – jest emocjonalnie w mniej heroicznym tego słowa znaczeniu.

Pomyślałam sobie, że może wcale nie trzeba sobie tym młotkiem w palec trzasnąć, bo ani Imagine Dragons, ani Hiroshi na wojnie nie byli (nie licząc strzelanek na konsoli). Jednak na pewno trzeba coś przeżyć.

Streszczenie bohatera

Dzisiaj będzie o jednej piosence, którą poznajemy w pierwszych minutach historii i kilku rozdziałach, które ją kończą.

Ścieżka dźwiękowa do „Paranoi” nie zachwyciła mnie, więc kiedy usłyszałam, że Junkie XL komponuje do „Divergent” jakoś specjalnie nie wyczekiwałam. Za to ciekawił mnie udział Ellie Goulding w całym przedsięwzięciu. Tymczasem okazało się, że temat przewodni całego soundtracku, udał się bardziej niż dobrze. Inspirowany jest postacią głównej bohaterki i po raz pierwszy możemy usłyszeń go w utworze „Tris”.

Porównanie „Tris” do ognia, który szybko się spala, bo płonie dwa razy jaśniej, jest dość banalne, ale w tym wypadku po prostu pasuje.

Zaczyna się bardzo delikatnie, dziewczęco i niepewnie. Tak, że od razu na myśl przychodzi pierwsza scena z „Niezgodnej”, kiedy mama Tris rozczesuje jej włosy, a ta stara się, mimo ciekawości, nie patrzeć zbyt długo w lustro.

Po około dwóch minutach długiego intro wchodzi wokal Ellie Goulding (tak, tej od „Burn”, hitu zeszłorocznych wakacji, który już do końca życia będzie mi się kojarzył z wieczorami spędzonymi na praktykach w radiowej redakcji programowej; wtedy nawet nie podejrzewałam, że potrafi zaśpiewać tak, jak śpiewa na „Divergent”). Towarzysząca jej gitara elektryczna gra tak, jakby chciała dodać jej odwagi. Po chwili własnie tak się dzieje: „Tris” nabiera śmiałości, najpierw śpiewa pełnym głosem, a później biegnie, do rytmu z perkusjonaliami i kilkoma gitarami. W tym momencie odzywają się skoczne smyczki, tylko po to, żeby zarysować okoliczności: pełne słońca i przestrzeni. Na pierwszy plan wysuwają się dopiero w części następnej, kiedy „Tris” nieco się zmęczy i przystanie na chwilę, żeby zaczerpnąć powietrza.

Po tym następuje fragment, w którym słyszymy bardzo niepokojącą wokalizę, a skrzypce załamują swoją skoczną manierę, żeby przejąć nas długimi pociągnięciami smyczków. Outro jest bardzo długie. Mieszanka sennego wokalu i sekcja smyczkowa z sekundy na sekundę oddalają się co raz bardziej. Do samego końca zostaje z nami tylko pianino, które niesie echem temat przewodni.

Ciekawa jestem, czy Junkie XL znał już zakończenie „Wiernej”, kiedy komponował „Tris”. Bo utwór brzmi tak, jakby Veronica Roth wszystko mu wygadała.

Autorzy literatury młodzieżowej poczynają sobie co raz śmielej, trzeba przyznać. „Igrzyska śmierci” pozostawiły mnie w stanie apatii ogólnej, a „Wierna” zasmuciła mnie tak mocno, że jeszcze na drugi dzień czułam się, jakby ktoś oderwał mi lewą komorę serca. A dawno nie miałam takiego kaca post-książkowego. I pomyśleć, że to tylko (?) jakieś (??) youth adult.

W zasadzie nawet nie do końca umiem to wyjaśnić, bo w trzeciej części „Niezgodniej” Veronica nadal nie miała dobrych argumentów, które przekonałyby mnie do jej wizji świata. Ani do wątku romansowego. Ani do swojego stylu pisarskiego. Nawet jakoś specjalnie nie lubiłam bohaterów jej książki. Ale te ostatnie rozdziały pod względem czysto emocjonalnym rozegrała tak szczerze i przejmująco, że nie byłam w stanie się uspokoić przez następne 36 godzin.

Ale może to wszystko dlatego, że poznałam wcześniej „Tris” Junkie XL. Może dlatego, że utwór szumiał mi w uszach przez ostatnie 50 stron książki. I bardzo długo potem.

„Tris” to streszczenie całej Tris.

Niespokojni / „Yekeleni” i „The Journey”

Najpierw czynimy klik:

Każdy z nas kiedyś kochał się w Hansie Zimmerze. Prawdopodobnie 50% ludzkości zaczynało słuchać muzyki filmowej właśnie od jego partytur (druga połowa od ścieżki dźwiękowej Hornera do „Titanica”). Jedni pokochali „Gladiatora”, drudzy „Black Hawk Dawn”, a starcy jeszcze „Rain Mana”. Ja sama, kiedy w gimnazjum i liceum miałam zwyczaj bunkrowania się w kinie Katovitzkim na cały dzień, po jakimś czasie już się przyzwyczaiłam, że jeśli podoba mi się w filmie muzyka, to na pewno napisał ją albo Oakenfold, albo Zimmer właśnie.

A dobrze pamiętam, że wszystko zaczęło się od „Teras of the Sun”, w którym Bruce Willis dla odmiany nie ratuje świata, tylko skromny kawałek Afryki. Dzisiaj wiem, że nie jest to najlepszy film wojenny w historii kinematografii (ale prawdopodobnie od niego zaczęła się moja niezdrowa fascynacja tym gatunkiem). Wiem też, że nie jest to najwybitniejsza ścieżka dźwiękowa tego kompozytora i pewnie gdybym wcześniej usłyszała „Black Hawk Dawn”, to właśnie o tej partyturze bym teraz pisała. Ale czasami wszystko zależy od przypadku.

I, przede wszystkim, od pierwszego wrażenia.

Widzicie, w przedziale wiekowym 14-18 wydawało mi się, że jestem domatorem, którego środowiskiem naturalnym jest przestrzeń międzygłośnikowa, a najlepiej rozwijam się w warunkach inkubatoryjnych: pod kocykiem i z książeczką w łapce. Tylko serduszko mi niespokojnie drgało co jakiś czas: pierwszy raz, kiedy wlazłam na Smerek i kolejny, kiedy słuchałam sobie właśnie ścieżki dźwiękowej do „Tears of the Sun”. Konkretnie „Yekeleni Part 1 / Nigeria Crisis” i „The Journey / Kopano Part 3” (powyżej), w której słyszmy delikatne, Zimmerowe smyczki, mocne, afrykańskie bębny, gitarę Heitora Pereiry i głos pana Lebo M (tudzież pani Lisy Gerrard, Zimmer się bez niej nigdzie nie rusza). Człowiek zamyka wtedy oczy i wyobraża sobie, że wstaje i wychodzi. Na nogach by do tej Afryki doszedł.

W tej sentymentalne historii musi brać też udział książka, a jakże. Na osiemnastkę dostałam „Przesunąć horyzont” Martyny Wojciechowskiej od mojej siostry, a później już poleciało. To był rok, w którym nadrobiłam (niezwykle wtedy modną z resztą) lekką literaturę podróżniczą, a jak mi zabrakło Cejrowskiego i Pawlikowskiej to się przerzuciłam na reportaże. Generalnie nie było już co ukrywać, że siedzi we mnie jakiś obrzydliwy, narwany włóczykij powsinoga, bo naprawdę trudno ukryć spazmatyczny szloch i zawodzenie, że „Ja chcę tam jechać”. Jeśli interesują was happy endy, to trzeba napisać, że Gandalfowi trochę to zajęło, ale w końcu stawił się w mojej norce (bez krasnoludów) i wysłał mnie na przygodę.

Czasami przed wyjazdem czytam sobie kompendium wiedzy o podróżowaniu autorstwa naszego, polskiego Indiany Dżołnsa – Jacka Pałkiewicza. Kupiłam je w zamierzchłych czasach na jakimś spotkaniu autorskim, na które poszłam po przeczytaniu dwóch jego książek, po których jawił mi się jako człowiek-głaz, który spokojnie mógłby się zmierzyć z Marvelowskim The Thing. Wiecie, jeden z tych bohaterów, który w amerykańskich filmach nie odzywa się zbyt często, zapatrzony jest dal, a wokół niego unosi się ta aura „widziałem już w życiu wszystko”.

Cóż. Nigdy nie oceniaj autora po jego książce. Ani przez pryzmat stereotypów utrwalanych przez kinematografię.

„Sztuka podróżowania” to czysta teoria na temat podróżowania w każdych warunkach z anegdotami. Głównie dla tych, którzy wyjeżdżają gdzieś w najbliższym czasie i potrzebują informacji o konkretnym miejscu. Pałkiewicz pisze zarówno o survivalu, jak i o turystyce, o dżungli i o pustyni, o przygotowaniach do podróży i o samoobronie. Przede wszystkim jednak o tym, jak się zachować, kiedy jesteśmy gościnnie w jakimś kraju. Bo myślę, że właśnie tego nam wszystkim bardzo brakuje – wiedzy o „innych” i szacunku dla „innego”. Zarówno człowieka, kultury, jak i środowiska (często nam nieprzyjaznego).

No. A teraz wstaję i wychodzę.

Mój tydzień z Kańtoch

W oczekiwaniu na tom trzeci „Przedksiężycowych” przypomniałam sobie, że Anneke napisała przecież parę innych książek. W tym „Czarne”, którego towarzystwo zajdlowe nachwalić się nie może, a ja byłam go niezmiernie ciekawa, bo wydawnictwo wydało je z metką „nie do zaszufladkowania”. Lubię książki nie do zaszufladkowania. Udałam się zatem do Internetów, na tereny łowieckie mojej ulubionej taniej księgarni a tam…

…promocja na (prawie) wszystkie książki Kańtoch. Oczywiście. Bo przecież żyjemy w świecie w pełni interaktywnym i wyczulonym na potrzeby konsumenta. Zdaję sobie sprawę z tego, owa empatia handlowa ma na celu tylko wciśnięcie mi większej ilości towaru bezczelne żerując na mojej słabości.

Bo ja naprawdę jestem bardzo asertywnym klientem. Ale przecież każdy ma swój kryptonit.

Tym sposobem zamiast jednej książki kupiłam cztery, a moje zamówienie wyglądało jak lista zakupów początkującego satanisty.

A później jeszcze do tej wieżyczki doszło grande finale „Przedksiężycowych”. I tak spędziłam dwa tygodnie z Anneke.

„Czarne”

Anneke poznałam i zapamiętałam z tego, że potrafi kreować niesamowicie interesujące uniwersa. I zawsze w myśl zasady „nothing is really as it seems”. W “Czarym”, drażniąc się ze mną, dręczy główną bohaterkę wciskając ją w świat dobrze znany (ale nadal „nothing is really as it seems”). Sama mierzy się z pisarskim wyzwaniem budowania czegoś, co z braku lepszego słowa, zwykło nazywać się klimatem.

Zaczęłam czytać w tramwaju, który wiózł mnie do domu z rytuału odbioru zamówienia. Jechałam i nawet nie przeszkadzało mi, że nie siedzę i nie mam trzeciej ręki, którą mogłabym się przytrzymać czegokolwiek.

W kwestiach udźwiękowienia proponuję wrzucić w wyszukiwarkę swojego odtwarzacza The XX. W większości ciężkawe dźwięki z lekkim wokalem. „Czarne” jest podobne: mocne, ciężkie, a mimo wszystko bardzo kobiece.

„Diabeł na wieży”

Jeśli chodzi o Domenica Jordana. Trudno mnie przekonać do wynurzeń detektywistycznych, nawet jeśli autor chwyta się tak nieczystych zagrań jak próba przekupienia mnie inspiracjami osiemnastowieczną Francją. Książka to kompilacja sześciu procedurali i muszę przyznać, że kilka z nich zapamiętałam. To dużo w moim przypadku. Nawet bardzo dużo biorąc pod uwagę fakt, że nie pałam sympatią do głównego bohatera.

Jest w świecie muzycznym ktoś, kto z łatwością potrafi wydłubać złote okruszki barokowej maniery, użyć ich, i nie przedobrzyć. Oczywiście, jest Japończykiem, który z definicji nie powinien mieć kulturowego wyczucia w kwestii czegoś tak obrzydliwie europejskiego jak barok. Nazywa się Oshima Michiru i znamy go m.in. ze ścieżek dźwiękowych do „Fullmetal Achemist”. Jako tło do Jordana polecam jego o wiele mniej znane dzieło: „Le Chevalier d’Eon” (na tym albumie znaleźć można jedną z najcudowniejszych piosenek tzw. endingowych).

„Tajemnica diabelskiego kręgu”

Kańtoch dla dzieci. Tego świat się nie spodziewał.

Raczej nie dałabym tej książki do czytania mojemu siedmioletniemu siostrzeńcowi. A dla trzynastolatek za mało tam uganiania się za chłopakami. 510 stron, z których pierwsze 200 przyjęłam dożylnie na jedno mlaśnięcie. Później, z jakiegoś powodu straciłam zainteresowanie i czytało się co raz mozolniej. Ale, jak już wspomniałam, dla mnie detektywistyczne rozkminy zawsze mogą być o połowę krótsze. Aczkolwiek muszę przyznać, że te w wykonaniu trzynastoletniej Niny były wyjątkowo urocze.

Kiedy czytałam „Tajemnicę diabelskiego kręgu” byłam na etapie komentowania nominacji muzycznych do Oscarów i uczyłam się na pamięć ścieżki dźwiękowej do „Tajemnicy Filomeny” Alexandre Desplata. Coś pomiędzy Potterem Williamsa, a „Stokerem” Mansella. Nie wiadomo, czy się wyluzować, czy bać. Idealnie dopasowało i się do przygody Niny.

„Przedksiężycowi” tom 3

Naprawdę byłam ciekawa, jak Anneke wybrnie z tej całej kabały. I nawet podobało mi się, jak to zrobiła. Podziwiam jej zdolność balansowania na granicy zgrzytu przy mieszaniu elementów z kilku zupełnie różnych bajek. No i, nieodmiennie, podziwiam uniwersa które stworzyła.

O pierwszych dwóch tomach już pisałam. Z okazji trzeciego wróciłam do ścieżki dźwiękowej z „Ghost In the Shell: Stand Alone Complex”. Tym razem część pierwsza. Ta z genialnym „Inner Universe”, o którym pisałam w notce poprzedniej.

Po tym wszystkim mam do Anneke miliony pytań. Muszę się z nią umówić na kawę, czy coś.

Można nie kochać Wiedźmina. Za to piszczałki trzeba

Nie mam nic przeciwko pisaniu dla kasy, o ile owo pisanie jest (przynajmniej) tej kasy warte. Także nie fukałam po usłyszeniu wiadomości, że Sapkowski postanowił uraczyć nas uzupełnieniem sagi o Wiedźminie. Bardziej ciekawa byłam, jak autor wybrnie z tak niezręcznej sytuacji (bowiem niezręcznie robiło się przy czytaniu czyichś anonimowych komentarzy o tym, jak „Żmija mu nie wyszła, a wódka przecież kosztuje”).

Nie jestem jakimś wyznawcą Sapkowskiego. Podoba mi się świat, który stworzył w „Wiedźminie”, podoba mi się fundament mitologiczny. Lubię go też jako gryzipiórka – dialogi, które pisze i dynamiczną formę. Nie pałam wielkim uwielbieniem do bohaterów, których sobie obiera na pierwszy plan (szarość, praworządna neutralność starająca się zachować równowagę, nie opowiadając się po żadnej ze stron? Hm. Nawet sam Sapkowski się z tego nabija w trylogii husyckiej), ale nie jestem w stanie przejść obojętnie obok postaci drugoplanowych.

Do dzisiaj pamiętam pełne nazwisko Cahira. Parę razy udało mi się zaszpanować tym w towarzystwie.

I choć Sapkowski nie dźgnął mnie palcem w serduszko, to dźgnął mnie na pewno w główkę. Nie przez swoich bohaterów, a swoja własną, autorską osobę. Właśnie podczas czytania jego tworów w gimnazjum pomyślałam sobie po raz pierwszy, że fantastyka to swoiste traktaty filozoficzne, tylko trzeba wiedzieć, jak je czytać. Gdzieś w głębinach serduszka chyba nadal zgadzam się z tą tezą – jako czytelnik i jako autÓrka.

„Sezon burz” czytało się z lekkością i chichotem zrodzonym z sentymentu. Bardzo podobało mi się  ostatnie 20 stron. Ale ja mam słabość do Apokalipsy. Jej mini-odmian też.

Na tę specjalną okazję odgrzebałam coś naprawdę wyjątkowego. I równie sentymentalnego. Moją fascynację z liceum, którą wcisnęła mi w łapki Koleżanka Mru. Odkrywałam wtedy wszelakie odmiany folku i etno – od wikińskiego metalu typu XIV Dark Centuries przez melodyjnego Hevię i jego dudy, aż po tak zwany new age Adiemusa. Moi rodzice wspominają ten czas jako erę lekkiego niepokoju. Tym bardziej, że ich Altusy (głośniki takie) już od dawna stały w moim pokoju i dudniły wesoło razem z pogan-wiking-metalheadami.

Piękne czasy. W których nadszedł Maleńczuk. Bez Pudelsów już, za to z Consortem.

Nie tylko parapet. Na biurku też lubię siedzieć.

Maleńczuk, bo kto artyście zabroni, swego czasu nawrócił się na catingi, czyli średniowieczne pieśni poetyckie. Konkretnie na Cantigas de Santa Maria, które w XIII wieku był napisał w chwilach religijnego uniesienia król Kastylii i Leonu, Alfons X Mądry. Zrobił Maleńczuk na początku wieku XXI wersje swoje własne. Consort dostarczył porywającą wokalem Wandę Laddę i kilka średniowiecznych gadżetów: lirę walijską, piszczałki i różne kobzowate dziwy, a to wszystko uzupełniały perkusjonalia, wydawać się, bardzo współczesne. Kilka cantig był artysta zabrał królowi, parę historii sam dopisał i oto proszę. Płyta cała. „Cantigas de Santa Maria”.

Możliwe, że to był moment, w którym zakochałam się w piszczałkach. Spróbuj posłuchać i się nie rozradować. Albo nie jarać.

Książka, której nigdy bym nie przeczytała

„Ależ to był gniot…” – rzekła koleżanka, kiedy po ekranie zaczęły pełznąć napisy końcowe – „Ale oglądało się tak przyjemnie!”

Trudno się było nie zgodzić. Z obiema uwagami. Tym bardziej w momencie, kiedy okazało się w ilu rolach obsadzony był Hugh Grant i co najmniej połowa była dla mnie zaskoczeniem (brawa dla kreatywnego charakteryzatora). Tym bardziej, że nie do końca jasne dla mnie było… w zasadzie wszystko. Kilka historii zlepionych w jeden film i cóż z tego, skoro każdą z nich kiedyś już widziałam. Fajnie, że w każdej wykorzystali ten sam zestaw aktorów. Fajnie, że łączy je kometa na skórze. Nie fajnie, że nic z tego nie wynika – oprócz tego, że strach przed inkarnacją w drzewo można z oddechem ulgi posłać do przeszłości i nazwać ciemnogrodem.

Skąd ten zachwyt nad książką? Oto wielka tajemnica wiary „Atlasu chmur”.

I nawet bym się nie pofatygowała, żeby ją odkryć, gdyby Malita, co czyta nie wcisnęła mi książki w łapki. Kiedy ktoś ci wciska książkę w łapki, to się nie odmawia. A kiedy robi to Malita, to nie tylko się bierze bez marudzenia, ale i oddaje dopiero po przeczytaniu.

Pidżamy w małpy jako symbol leniwego poranka
Pidżama w małpy jako środek artystyczny podkreślający leniwość poranka

Naprawdę sięgałam po „Atlas chmur” z myślą „A, miejmy to już za sobą”. Najpierw zwróciłam uwagę na jej budowę, która była pierwszym sygnałem, że adaptację nieco spaprano. Później przebrnęłam z bólem przez część pierwszą. I w końcu zakochałam się, po pierwszym akapicie części drugiej. Dalej poszło bardzo gładko.

Nie wiem, czy wiecie, ale pisanie o muzyce instrumentalnej, a w szczególności opisywanie, „streszczanie” jej jest bardzo trudne. O wiele trudniejsze od pisania o książkach, czy filmach. Nie tylko dlatego, że wypada mieć jako-takie pojęcie w zakresie teorii muzyki, odpowiednio rozbudowany słownik i, przede wszystkim, trzeba coś słyszeć (a o to bardzo trudno w kraju, gdzie większość obywateli klaszcze na raz). Trzeba mieć w sobie artystę, najlepiej muzyka, aktora i poetę jednocześnie, po to, żeby umieć się wsłuchać, wczuć, a później jeszcze umieć to wszystko przelać na papier. Tak, żeby czytelnik usłyszał te opisywane frazy.

Listy Roberta Frobishera. Tym rozmiękczył moje uprzedzenie autor „Atlasu chmur”. Opis snu o spadających naczyniach to idealny przykład tego, że pewne rzeczy warto jednak zostawić na papierze i nie starać się ich ekranizować. Choć doceniam próbę, to nie mogę wybaczyć reżyserowi i scenarzystom, że tak spłycili niektóre wątki (np. historia Sonmi-451). Mitchell nie dość, że pięknie włada słowem, miał świetnym koncept, to jeszcze udało mu się zawrzeć w „Atlasie chmur” kilka mądrych wniosków. Trochę przykro, że w filmie nie udało się pokazać nawet tego ostatniego.

I tak, w końcu, po latach, liberalne podejście do zasady „najpierw pierwowzór, później adaptacja” oraz „nie oceniaj książki po jej adaptacji filmowej” prawie się na mnie zemściło. Ba! Naprawdę nie tknęłabym patykiem „Atlasu chmur”, gdyby nie Malita, co czyta. Za co, z wdzięczności, popisałam jej trochę (bardzo) marginesy „Listów….” zapisem licznych przeżyć własnych i własnych wykrzyknień. Ołówkiem.

…i nic nie słuchałam podczas czytania, bo przez większość czasu byłam w lesie (w lesie i górach odtwarzaczo-respiratora używam z tak zwanego rzadka). Z resztą i tak bym nie mogła nic puścić, bo w głowie grała mi partytura Frobishera. Żal było zagłuszać.